Arnhem Spookstad - Evacuatie na de Slag, 1944-'45


ARNHEM SPOOKSTAD


Hoofdstuk 21

Een kruis met een vurige staart

,,We hebben een Duits vliegtuig gezien zonder propellers. Chris zegt dat het een raketvliegtuig was en dat er in de toekomst meer van zullen komen.'' Dat schreef Rein van den Berg eind 1944 uit Borculo in een brief aan familie. Chris kreeg gelijk. In de herfst verscheen een onbekend wapen in de lucht, op weg naar geallieerde doelen in Belgie en Engeland. De Duitsers noemden het hun 'Vergeltungswaffe'. Er kwamen twee typen van: de V-1 en V-2. De V-1 was in feite een onbemand vliegtuig. Het werd op snelheid gebracht door een katapultinstallatie, waarna een straalmotor de voortstuwing moest overnemen. Het wapen had een lengte van 7,5 m en een vleugelwijdte van 4,8 m; latere modellen kregen een actieradius tot 300 km. De techniek was gebrekkig; de meeste stortten voortijdig neer. De V-2 kwam net zo ver, maar dat was een echte raket, ontwikkeld in Peenemunde door geleerden als Wernher von Braun (later directeur van de Amerikaanse NASA), die op 100 km hoogte een snelheid van 5400 km per uur bereikte.
Londen en Antwerpen waren de belangrijkste doelen. In Antwerpen kwamen op 16 december 1944 bij twee aanvallen 638 mensen om het leven, waarvan 567 in een bioscoop. Het totaal aantal slachtoffers wordt geschat op 2800 in Londen en ruim 3000 in de Scheldestad. Het verwoestende bombardement op het Haagse Bezuidenhout op 3 maart 1945 was bedoeld om een lanceerinstallatie voor V-2's in Wassenaar uit te schakelen.

Je moest ze blijven horen, anders kwamen ze omlaag

< In Peenemünde, de bakermat van de Duitse raketindustrie, staat nog een model van de V-1 opgesteld (Wikipedia).

,,Op een dag werden we in Beekbergen opgeschrikt door een hevig gedreun'', vertelt Ger Ruuls. ,,We dachten dat er weer een bevrijdingsleger ingezet was. Toen zagen we de oorzaak. In de lucht vlogen zwarte voorwerpen met daarachter een felle vlam, zo'n vier à vijf verspreid. Iedereen stond er huiverend naar te kijken en vroeg zich af wat dat nou weer te betekenen had. Ze kwamen uit het oosten en konden dus niet van de Engelsen zijn. De volgende dag hoorden we dat het V-1-wapens waren, 'vliegende bommen'. Dagen en nachten vlogen ze laag over en je moest ze blijven horen, want als het lawaai stopte kwam de V-1 omlaag en explodeerde. Dat was een zenuwslopende situatie.''
In Bornerbroek was een lanceerinstallatie, maar er ging regelmatig iets mis. ,,Ik was in de schuur aan het werk toen zo'n V-1 op honderd meter van het huis terecht kwam'', zegt Bertie Wemmers. ,,De boer had hem aan zien komen en vloog de kelder in zonder zijn vrouw of wie ook te waarschuwen. Ik ben hevig geschrokken, maar de omgeving zei: als ze hier neerstorten en het is niet op je huis dan ontploffen ze niet. De Ondergrondse probeerde er zelfs nog de benzine uit te halen voordat de Duitsers er waren.''
Henk Berensen zag ze in Vaassen. ,,Voor ons jongeren was het een avontuurlijke tijd. We sleutelden aan vliegtuigwrakken en voeren in een afgeworpen benzinetank op de Grift. 's Avonds konden we in oostelijke richting de lancering zien van V-1-wapens die - als het goed ging - brommend hun weg in zuidelijke richting vervolgden. Als het niet goed ging viel het flonkerende lichtje omlaag en eindigde dan met een grote lichtflits op de grond.''
Jan Kramer was in februari naar de Geitenkamp teruggekeerd, omdat zijn vader daar als distributieambtenaar werkzaamheden moest verrichten. Het was een omheinde wijk onder Duitse bewaking, zonder licht en water, waar weinig mensen woonden. ,,Er heerste een enorme stilte. Die werd alleen doorbroken door het geluid van de voortstuwing van de V-1, een moordwapen van de bezetters dat zich als een kruis met een vurige staart door de lucht bewoog. Maar het was een kruis dat angst veroorzaakte en bij het neerstorten dood en verderf. We hielden ze goed in de gaten. We volgden ze met onze ogen. Was hij over ons voorbij, dan was voor ons het gevaar geweken. Enkele zijn in de omgeving neergekomen, onder meer in Velp, in Arnhem en vlak over ons huis heen in de landerijen rondom de Geitenkamp.''
In Velp en omgeving stortten er verschillende neer, vertelt To Mijnlieff. ,,In februari eentje achter de fabriek waar we woonden; we schrokken ons lam. Bij ons geen ruiten kapot maar aan de achterkant van de fabriek wel. En ook verderop in het dorp een ravage. Geen doden gelukkig, maar iedereen was als de dood. Want er kwamen er zoveel naar beneden. Drie dagen later weer drie, en ook in Velp, Rozendaal en Ellecom zijn er meerdere gevallen.''

Een dodelijke V-1 in Klein Amsterdam

Jan Holtrigter uit Apeldoorn zat ondergedoken om aan de Arbeitseinsatz te ontkomen. Tijdens de razzia van 2 december hield hij zichzelf de hele dag verborgen in een put. 's Nachts sliep hij onder de vloer van z'n huis en overdag ging hij de boer op om voor eten te zorgen voor zijn gezin. ,,Op 7 februari 1945 ging ik naar een bakker in de buurtschap Klein Amsterdam, ten westen van Zutphen. Daar hoorde ik een V-1 aankomen. Net boven mij stopte de motor, het ding maakte een bocht en viel neer naast een boerderij waar hij ontplofte. De boerderij stortte als een kaartenhuis in elkaar. Ik dook direct onder het ingestorte dak, op zoek naar eventuele overlevenden. Uit het puin zag ik opeens een kinderhandje steken. Ik ruimde het puin weg en vond een kind van circa 1,5 jaar, hoogstwaarschijnlijk een meisje want het had een jurkje aan. Ik heb het bij de buren afgegeven; het kwam bij en begon te huilen. Intussen was er hulp gekomen en haalden we ook nog een gewonde vrouw onder de brokstukken weg. Ook vonden we nog een oudere vrouw, die korte tijd later is overleden. De boer heeft het bombardement niet overleefd. Ik heb het verdere zoeken niet afgewacht, want intussen waren de Moffen gekomen en dacht ik: wegwezen, voordat ze belangstelling krijgen.''
Tot voor kort kende Holtrigter weinig details over het ongeluk. ,,Totdat een paar jaar geleden een boekje verscheen, 'De inval, bezetting en bevrijding van Voorst', door J. Elfrink. Daarin stond dat de boer R. Peters heette en zijn tante mevrouw Weyenberg. De vrouw en het meisje bleken evacuees uit Arnhem met de naam Elbers. Elfrink heeft voor me uitgezocht hoe het verder met hen gegaan is en dat staat in een tweede boekje met dezelfde titel. Het meisje dat ik in het puin vond bleek Nienke te heten en ze woont nu in Californie. We hebben intussen een drukke briefwisseling.''


Naar hoofdstuk 22. Vergeten doden van de Tweede Slag

Terug naar Inhoud


Zie ook:
Herinneringen van Wim de Bie aan V-2-raketlanceringen in Den Haag en vernietiging Haagse Bezuidenhout bij een mislukte poging de installatie uit te schakelen (NOS-video)

Aangepast zoeken

ANDRÉ HORLINGS OP INTERNET:
Arnhem Spookstad | Rees: De verzwegen deportatie | Kriegsgefangenenpost | Het drama van de SS Pavon
Artikelen en features | Krapulistische oprispingen | 100 jaar Apeldoornse Courant
Webcams: World Webcam Monitor > Unprotected webcams > Cruiseship cams > List of webcams and more
Media: Press > TV > Radio & video > Twitter and more
World: Atlas | Natural events | Weather > Climate change | Disasters > Earth's End
Various: Dutch Courage's Boeken | Guitar at Charles Bridge | Contact


© André Horlings
Make a Free Website with Yola.