Arnhem Spookstad - Evacuatie na de Slag, 1944-'45


ARNHEM SPOOKSTAD


Hoofdstuk 11

Razzia in Apeldoorn

Marktplein Op 2 december 1944 werden op het Marktplein in Apeldoorn 14.000 mannen samengedreven. 's Avonds vertrokken 4.000 van hen met onbekende bestemming (Foto De verzwegen deportatie) >

,,Op 2 december werden we in Apeldoorn 's morgens al heel vroeg gewekt door hevig schieten met geweren, pistolen en mitrailleurs'', meldt Piet van Hooijdonk. ,,Er werd een razzia op mannen gehouden. In een huis aan huis thuisbezorgd pamflet stond dat mannen en jongens zich bepakt en bezakt moesten melden op de Markt. Huis voor huis zou worden doorzocht om te zien of er toch nog mannen waren achtergebleven. En dan zouden er vergeldingsmaatregelen worden genomen tegen bewoners van het pand.'' Hij verschool zich met de mannen uit zijn gezelschap in een schuilplaats op een zolder. ,,Gelukkig werd dat huis niet doorzocht. Maar sindsdien durfden mannelijke personen boven de zestien jaar zich niet meer buiten te vertonen.''
Lily Obbink had onderdak gevonden in het koude, kleine huisje van haar twee stokoude grootouders in Apeldoorn, aan een stille landweg even buiten het eigenlijke 'dorp'. ,,We woonden er met elf personen, waaronder drie dochters in de tienerjaren, die alle drie enig kind waren. Toestanden.... Maar eigenlijk merkte je er weinig van de oorlog.''
Ze sliep die ochtend op de zolder. ,,Ik schrok wakker van zware stappen op de weg en om het huis, gevolgd door een hevig gebons op deuren en vensters en een vreselijk gebrul: 'Aufmachen, machen Sie sofort auf!'. Ik hoorde opa, die beneden sliep, de voordeur openmaken. Daarna kwamen voetstappen de trap op. Op de zolder werd een schijnsel zichtbaar, het kwam dichterbij, toen zagen we een lichtje. Met de ogen wijd opengesperd wachtten we op wat komen zou. Op de drempel van de kamer verscheen... opa. Later hebben we nog vaak gelachen om het zotte van de situatie; hoe wij met ons drieen naar dat kaarsje van opa staarden, die daar zelf zo ontdaan in z'n nachtkleren stond. Maar toen hadden we alleen oog voor het papier in z'n handen: 'Bevel van de Duitse Wehrmacht'. Alle mannen tussen 16 en 55 jaar werden opgeroepen. Ze moesten hun boeltje pakken en bepakt en bezakt op straat gaan staan. Alle huisdeuren moesten open. Alleen mannen mochten naar buiten; op vrouwen en kinderen zou worden geschoten. Vader was 49, maar bleef als enige doodkalm. 'Wat ga je doen?', vroegen we hem. 'In m'n bed kruipen. Het is zes uur. Het is waarachtig nog pikdonker'.''

'Wo ist der Vater?'

Bevel < Het 'Bevel van de Duitsche Wehrmacht', waarmee gebruikelijk mannen werden opgeroepen voor de Arbeitseinsatz. In Apeldoorn moesten alle mannen tussen 16 en 55 jaar naar het Marktplein. (Document Stichting Dwangarbeiders Apeldoorn 1940-1945)

Buiten was het een drukte van belang. Het regende en het was vinnig koud. Patrouilles soldaten gingen af en aan. Er stonden al groepjes mannen, bepakt en bezakt. ,,Vader vloekte om die slappelingen, die het Moffenbevel zo onmiddellijk opvolgden. Ik begreep het beter: deze mannenjacht was zo intens gemeen georganiseerd en elk verzet leek zinloos. Ook vader maakte zich gereed. 'Maar ik denk er niet over om op de weg te gaan staan. Ze moeten me maar komen halen! En ik zal ze in elk geval vertellen dat ze me niet mogen laten werken. Dat mag niet volgens de Conventie van Genève. Ik ben officier in het Nederlandse leger'.''
Een voor een werden de huizen uitgekamd. Een paar soldaten gingen naar binnen en kwamen even later terug, bijna altijd met een of meer mannen. De mannenrij groeide gestadig aan. De militairen kwamen bij de buren; de man was 55 en de zoon 16, dus ze moesten beiden mee. Ook de verloofde van de dochter kwam naar buiten; hij was er juist dat weekend.
,,Toen klapte ons tuinhek open. In de bijkeuken stonden twee 'Grünen'; grote, ruwe kerels, die ik in m'n angst nog dubbel zo groot en zo ruw zag'', vervolgt Lily Obbink haar verhaal. ,,Ze vroegen onmiddellijk: 'Wo ist der Vater?'. We gingen naar binnen. Opoetje, opa en moeder stonden bij de tafel; opoetje met haar angstige, verschrompelde gezichtje en moeder met grote angstogen. Vader zat een sigaret te rollen. 'Wie alt sind Sie?'. Vader zei niets en haalde doodkalm zijn persoonsbewijs tevoorschijn. 'Sie gehen mit!'. Toen duwde vader ze een papier onder de neus, met veel stempels, handtekeningen en een groot zegel met een dikke, rode lakklodder. Het was z'n aanstelling als officier, die hij toevallig meegenomen had toen hij in oktober nog eenmaal in Arnhem terug was. Het scheen indruk te maken. De Duitsers raakten in verwarring. Ze besloten overleg te plegen met hun commandant. Vader moest in huis blijven; ze zouden terugkomen. En ze kwamen terug!''

Trein beschoten

Intussen was in het huisje krijgsraad gehouden. ,,Besloten was, dat ik er alles aan zou doen om te voorkomen dat de Duitsers binnenkwamen. Ik ving ze op aan de achterdeur, en ik kreeg al gauw de indruk dat ze liever fietsen mee zouden willen nemen; terug was het lopend nog een heel eind. Ze hebben er ook nog even naar gezocht, maar wij hadden ze goed verstopt. Daarna gebeurde er iets wonderlijks. Een van de militairen wilde naar het toilet. Dat mocht; het was in het achterhuis. En toen hij weg was zei de ander: 'Ik ben Oostenrijker; ik wil het graag anders, maar die andere is een Mof'. Vervolgens ging de Oostenrijker ook. En toen verklaarde zijn kameraad: 'Ik wil het graag anders. Maar mijn collega is een Oostenrijker en die zijn niet te vertrouwen'. Hoe dan ook, ze gingen onverrichterzake weg.''
Een oom van Lily Obbink werd wel weggevoerd. ,,Hij kwam na twee dagen gewond weer terug. De trein waarmee de mannen naar Duitsland werden vervoerd was bij Bocholt beschoten; daarbij waren doden en zwaargewonden gevallen. Mijn oom had een granaatscherf in zijn dijbeen; hij had gedaan alsof het veel ernstiger was en werd met de zwaargewonden naar een ziekenhuis vervoerd. Daaruit wist hij te ontsnappen. Zonder ontdekt te worden kwam hij thuis. Daar hield hij zich vervolgens schuil. De verwonding is goed genezen, ook al zijn de splinters nooit uit zijn been verwijderd.''


Naar hoofdstuk 12. Een bombardement op Loenen

Terug naar Inhoud


Zie ook:
De verzwegen deportatie - Apeldoornse nachtmerrie in Rees
Stichting Dwangarbeiders Apeldoorn 1940-1945

Aangepast zoeken

ANDRÉ HORLINGS OP INTERNET:
Arnhem Spookstad | Rees: De verzwegen deportatie | Kriegsgefangenenpost | Het drama van de SS Pavon
Artikelen en features | Krapulistische oprispingen | 100 jaar Apeldoornse Courant
Webcams: World Webcam Monitor > Unprotected webcams > Cruiseship cams > List of webcams and more
Media: Press > TV > Radio & video > Twitter and more
World: Atlas | Natural events | Weather > Climate change | Disasters > Earth's End
Various: Dutch Courage's Boeken | Guitar at Charles Bridge | Contact


© André Horlings
Make a Free Website with Yola.